1985 Plaza Anlaşması, 22 Eylül 1985 tarihinde New York’taki Plaza Otel’de, dönemin en büyük ekonomilerinden beşinin (G5 ülkeleri: ABD, Fransa, Batı Almanya, Japonya ve Birleşik Krallık) maliye bakanları ve merkez bankası başkanları arasında imzalanan tarihi bir anlaşmadır.
Anlaşmanın Amacı
Anlaşmanın temel amacı, o dönemde aşırı değerli olan ABD dolarının diğer önemli para birimleri (özellikle Japon yeni ve Alman markı) karşısında değer kaybetmesini sağlamaktı. Bu durum, 1980’lerin başında ABD’nin yüksek faiz oranları ve güçlü ekonomik büyümesi nedeniyle doların hızla değer kazanmasıyla ortaya çıkan ciddi ticaret açıkları ve korumacılık eğilimleriyle mücadele etmek için gerekli görülüyordu.
Anlaşmanın İçeriği ve Uygulanışı
Plaza Anlaşması kapsamında ülkeler, doların değerini düşürmek için çeşitli politikalar uygulamayı taahhüt ettiler:
- Döviz Piyasası Müdahaleleri: Anlaşmaya taraf ülkelerin merkez bankaları, ABD dolarını satarak ve Japon yeni ile Alman markı gibi diğer para birimlerini satın alarak koordineli bir şekilde döviz piyasalarına müdahale ettiler. Bu, doların değerini doğrudan aşağı çekmeyi amaçlıyordu.
- Makroekonomik Politikalar:
- ABD: Federal bütçe açığını azaltmayı taahhüt etti.
- Japonya ve Batı Almanya: İç talebi artırmak için vergi indirimleri ve diğer teşvikler gibi politikalar uygulamayı kabul ettiler. Bu, bu ülkelerin ithalatını artırarak ABD’nin ticaret açığını dengelemeye yardımcı olacaktı.
Sonuçları ve Etkileri
Plaza Anlaşması, ABD dolarının değerinde önemli bir düşüşe yol açarak hedefine ulaştı. Anlaşmadan sonraki iki yıl içinde dolar, diğer büyük para birimleri karşısında yaklaşık %50 değer kaybetti.
Ancak, anlaşmanın farklı ülkeler üzerinde farklı etkileri oldu:
- ABD: ABD’nin ticaret açığı azalmaya başladı ve ihracatları daha rekabetçi hale geldi. Anlaşma, ABD Kongresi’nin korumacı ticaret önlemleri almasını engellemede de etkili oldu.
- Japonya: Japon yeni, dolar karşısında keskin bir şekilde değer kazandı. Bu durum, Japon ihracatını olumsuz etkiledi. Japonya, ekonomik büyümeyi sürdürmek için gevşek para politikaları uygulamak zorunda kaldı. Bu politikalar, büyük bir varlık balonu (emlak ve hisse senedi piyasalarında) oluşmasına ve bu balonun çökmesiyle “Kayıp On Yıl” olarak bilinen uzun süreli ekonomik durgunluğa yol açtığı düşünülmektedir.
- Almanya: Alman markı da dolar karşısında değer kazandı, ancak Japonya’daki kadar dramatik etkiler yaratmadı.
Mirası
Plaza Anlaşması, uluslararası ekonomik politika koordinasyonunun önemli bir örneği olarak kabul edilir. G7 Maliye Bakanları grubunun oluşumunda önemli bir rol oynamıştır. Ancak, anlaşmanın özellikle Japonya üzerindeki olumsuz uzun vadeli etkileri, koordineli döviz müdahalelerinin potansiyel riskleri hakkında da dersler çıkarmıştır.
1987 yılında, doların aşırı değer kaybını durdurmak ve döviz kurlarını istikrara kavuşturmak amacıyla Louvre Anlaşması imzalanmıştır. Bu da Plaza Anlaşması’nın uluslararası döviz piyasaları üzerindeki derin etkisinin bir göstergesidir.
