Gelin bu durumu, felsefi terimleri bir kenara bırakıp tamamen gündelik hayattan, hepimizin yaşadığı ya da şahit olduğu çok basit örneklerle ele alalım.
Bir ev almaya niyetleniyorsunuz. Önünüzde uzun, belki birkaç yıl sürecek bir birikim süreci var. Ama siz daha ilk maaştan kenara tek bir kuruş bile koymadan, “Aman, dünyaya bir daha mı geleceğim? Yaşayayım gitsin!” diyerek vazgeçiyorsunuz.
İşte bu karar, aslında göründüğü kadar “hayatın tadını çıkarma” isteği değil, tamamen zihnimizin bize oynadığı bir oyundur. Psikolojide ve günlük hayatta bu durum tam olarak şöyle işler:
1. Beynimizin “Hemen Şimdi” Tuzağı
İnsan beyni, uzak gelecekteki büyük bir ödül yerine, hemen şu an elde edebileceği küçük bir ödülü seçmeye programlıdır.
-
Diyet Örneği: Pazartesi günü diyete başlama kararı alırsınız. Salı günü önünüze nefis bir çikolatalı pasta gelir. Beyniniz der ki: “5 ay sonra zayıflayacaksın da ne olacak? Ye şu pastayı, dünyaya bir daha mı geleceksin?” Pastayı yersiniz çünkü o anki haz, 5 ay sonraki sağlıklı vücuttan daha gerçektir.
-
Ev Örneği: “10 yıl sonra ev sahibi olmak için neden bugün arkadaşlarımla lüks bir akşam yemeğine gitmekten vazgeçeyim ki?” dersiniz. Gelecekteki ev soyuttur, ama masadaki sıcak yemek ve eğlence somuttur.
2. Bahane Üretme (Züğürt Tesellisi)
Birikim yapmak disiplin, sabır ve bazı şeylerden fedakarlık etmeyi gerektirir. Bu süreç gözümüzü korkuttuğunda, suçluluk hissetmemek için kendimize havalı bahaneler buluruz. “Dünyaya bir defa geldim” söylemi, bu bahanelerin en güzel kılıfıdır.
-
Araba Örneği: Eski model bir arabanız vardır, modelini yükseltmek istersiniz ama fiyatlar gözünüzü korkutur. Hiç çabalamadan direkt şunu dersiniz: “Aman, yeni araba alsam ne olacak? Sanayisi var, kaskosu var, derdi bitmez. Böylesi daha iyi.” Aslında zor geldiği için vazgeçmişsinizdir ama kendinizi “Ben akıllıca bir seçim yaptım” diye rahatlatırsınız.
-
Tatil Örneği: Ev peşinatı için para biriktirmek yerine, o parayla lüks bir tatile çıkıp sosyal medyaya fotoğraf atarsınız. Altına da “Hayat anlardan ibarettir” yazarsınız. Bu, “Ev alacak param yok” gerçeğinin üzerini felsefeyle örtmektir.
3. “Herkes Yapıyor” Baskısı (Koşu Bandı)
Çevremizdeki herkes sürekli bir şeyler satın alıp tüketirken, bizim kenara para atmak için harcamalarımızı kısmamız bizi dışlanmış gibi hissettirir.
-
Telefon Örneği: Elinizdeki telefon sapasağlam çalışıyordur. Ev parası biriktirmek için bu telefonu kullanmaya devam etmeniz gerekir. Ama iş yerindeki arkadaşınız son model telefonu alıp masaya koyduğunda, kendinizi eksik hissedersiniz. Hemen “Zaten enflasyon var, para pul oluyor, ben de alayım, hayata bir defa geliyoruz” diyerek birikim fikrini çöpe atarsınız.
Özetle Ne Yapıyoruz?
| Durum | Gerçekte Olan | Kendimize Söylediğimiz Yalan |
| Zorluktan Kaçış | Birikim sürecinin zorluğu ve ciddiyeti gözümüzü korkutuyor. | “Ben hayatı dolu dolu yaşamayı seçiyorum, mal mülk peşinde koşmuyorum.” |
| Geleceği Unutma | Yaşlanacağımızı ve gelecekte güvenceye ihtiyacımız olacağını yok sayıyoruz. | “Yarına çıkacağımız belli değil, bugün ye gitsin.” |
Sonuç olarak; “Dünyaya bir defa geldim” sözü harika bir hayat felsefesi gibi tınlası da, daha yolun başında teslim bayrağını çekenler için sadece konforlu bir kaçış rampasıdır. Hayat evet bir defalıktır; ama bu tek seferlik maceranın yaşlılık ve emeklilik dönemini de hesaba katmak, bugünün hazzı kadar önemlidir.
